1702 WORTELKOLONIE

herbestemming van de landlopersboerderij,

onderdeel van Meesterproef 2017, Vlaams Bouwmeester

opdrachtgever: 

vzw Kempens Landschap

plaats:

Wortel, Hoogstraten

ontwerp:

2017, Stefanie Weckx

status:

wedstrijd, niet gegund

meer lezen

Erkenning en langetermijnvisie:

De eerste indruk, het geleide bezoek en een lange trage wandeling brengen rust en inzicht: alles wat deze plek nodig heeft is al aanwezig.

Het eerste moment in de buik van de hoeve en de eerste blik op de weide achter de noordvleugel maken duidelijk dat het hoofdprogramma een geschenk is voor deze plek. Een stokerij en een kruidentuin kunnen beide een goede werking combineren met een hoge publieke zichtbaarheid en aantrekkingskracht, zonder een zware stempel te moeten drukken op het gebouw en haar omgeving.

Het is de eerste stap op het hof via de hoofdtoegang die je meteen het bruisen, het leven, de schaal, de ouderdom van de plek laat voelen, maar tegelijk de voornaamste uitdaging en spanning op de site blootlegt: Het hof wil in zijn volle schaal worden ervaren als een gedeelde en collectieve ruimte, maar de zin om het te ontdekken, die meteen opborrelt, wordt verhinderd door de onevenwichtige manier waarop het hof wordt ingedeeld en afgescheiden.

Je ervaart een spanning tussen het verlangen om het hof en de hoeve in een meer ‘oorspronkelijke’ vorm te zien en de schoonheid van de versnipperde ingebruikname door allerlei mensen, verenigingen en vrijheden die er vandaag echt ‘levend’ erfgoed van maken. Het is diezelfde spanning -op en rond de site- die niet alleen de uitdaging blijkt te zijn, maar ook de ziel van deze plek: Het rationale grid naast de woeste kempische natuur, de edele eiken naast de grillige mastentop. Statig werelderfgoed naast spontane activiteiten en progamma’s. De beschutting van het binnenhof naast de weidsheid van het landschap.

Een overkoepelend masterplan kan spelregels bieden om een nieuwe balans te vinden tussen die tijdloze kracht, schaal en duurzaamheid van de utopische figuren en lijnen in dit landschap en de voortdurende wisseling van mensen en progamma’s, die leven brengen in het geheel over verschillende generatie's heen.

Gebouwstrategie:

De traditionele langgevelhoeve brengt huis, stal en schuur samen onder één dak: een bijzonder materiaalefficiënt, compact en economisch model. De vleugels van de boerderij in Wortel zijn eigenlijk niet anders. Ze kunnen een veelheid aan programma’s aan zonder dat dit een impact heeft op de krachtige hoofdfiguur.

De wandeling doorheen 2 tegenovergestelde poorten, van de weidse natuur aan de ene zijde naar het beschutte hof aan de andere zijde is een ware landschapssensatie. Al zeker 3 originele doorsteken zijn nog steeds waarneembaar in de gevel. Ze zouden de ruggengraat vormen van het ontwerp, echte actieve en open plekken in het gebouw. Half binnen, half buiten, met de mogelijkheid om licht, zicht, zichtbaarheid en toegang te bieden aan actieve programma’s, die zich aan de beide zijdes van deze doorsteken -in het gebouw- zouden kunnen plaatsen. Bij regenweer kunnen de poorten open blijven, de schaal van de doorsteken laat nog steeds activiteiten toe. Het zijn buitenkamers die ook kunnen werken als de regen op de kasseien klatert. Tegelijk bieden ze beschutting bij felle zon. Op die manier biedt het gebouw ruimte aan 8 mogelijke adressen.

Landschapsstrategie:

De huidige stallingen en allerlei bijhorende constructies banaliseren het gebouw eerder in plaats van het aan te vullen. Een storende ruis in het landschap.

Met de groeiende ambities is er misschien ruimte voor kampeerinfrastructuur, een overdekte picknickplek, fietsenverhuur, meer zitbanken, een kruidendroogschuur of serre aan de weide, maar ook ruimte voor nieuwe poorten en hekken. Het is echter van belang dat er gewaakt wordt over de taal van deze (v)luchtige elementen. Een uitvoering in één materiaal, in één taal - en constructie's zelfs in één rustige maat met eindeloze variaties - (bijvoorbeeld in een lokaal gewonnen houtsoort) gefundeerd op een lichte wijze en met beperkte technologie, onderscheidt hen van het erfgoed. Zo zijn ze op een dag eenvoudiger te verwijderen dan de staal- en bakstenen massa’s die vandaag aan de noordzijde staan. Een dergelijke keuze brengt rust en leesbaarheid in haar omgeving, en tegelijk de mogelijkheid om te groeien in het rigide landschap. Het geeft de kans om de focus te leggen op het monumentale erfgoed, maar kan tegelijk (even) rustig verdwijnen wanneer over enkele decennia andere vraagstukken, mensen en noden naar boven komen.